M5فهرست انتظار
معامله در صرافی غیرمتمرکز (DEX)
روی DEX کسی سفارش شما را نگه نمی‌دارد؛ هزینه را خودتان پیش از امضا حساب می‌کنید.
در پایان دوره
در پایان (۱) فرق DEX و صرافی متمرکز را از نظر نگه‌داری دارایی، قیمت‌گذاری و ریسک توضیح می‌دهید و برای یک نیاز معین مسیر مناسب را با دلیل انتخاب می‌کنید؛ (۲) با ذخایر یک استخر، خروجی و قیمت میانگین یک swap را با دست و در صفحه‌گسترده حساب می‌کنید؛ (۳) اثر قیمت، کارمزد استخر، slippage و حداقل دریافتی را از هم جدا می‌کنید و slippage tolerance را با دلیل عددی انتخاب می‌کنید؛ (۴) هزینه‌ی کل یک swap (کارمزد استخر، اثر قیمت، گس، approve، و بدترین زیان ممکن به ساندویچ) را روی یک «کارت هزینه» می‌نویسید؛ (۵) پیش از معامله‌ی یک توکن، نشانه‌های honeypot، مالیات انتقال، نام تقلبی و نبود قفل نقدینگی را در یک پرونده پیدا می‌کنید؛ (۶) ضرر ناپایدار را با فرمول حساب می‌کنید، با کارمزد مقایسه می‌کنید و خروج از بازه در نقدینگی متمرکز را روی عدد نشان می‌دهید.
مخاطب دوره
- مناسب: معامله‌گری که M1 و هسته‌ی تحلیل تکنیکال را گذرانده و می‌خواهد بداند روی DEX دقیقاً چه چیزی می‌پردازد و کجا ضرر پنهان است؛ سرمایه‌گذاری که گاهی توکنی را فقط روی DEX پیدا می‌کند و می‌خواهد پیش از swap آن را بسنجد؛ کاربر دیفای (پس از G8) که به تأمین نقدینگی فکر می‌کند و می‌خواهد ضرر ناپایدار را با عدد، نه با حدس، ببیند؛ کسی که یک بار در swap «کمتر از انتظار» گرفته و نمی‌داند چرا.
- نامناسب: کسی که دنبال «توکن صدبرابری»، ربات خرید سریع (sniper)، کانال لیست شدن توکن تازه یا «استخر با بازده تضمینی» است (دوره هیچ‌کدام را نمی‌دهد؛ ماژول ۷ درباره‌ی دام همین‌هاست)؛ کسی که می‌خواهد قرارداد DEX بنویسد یا حمله‌ی MEV بسازد (خانه‌ی برنامه‌نویس و مهاجم: A1 ماژول ۷؛ ریاضی مدل‌ساز: R1 ماژول ۲)؛ کسی که هنوز کیف‌پول، seed و approve را نمی‌شناسد (اول G4)؛ کسی که دنبال معامله با اهرم روی DEX است (این دوره فقط «در یک نگاه» به DEXهای قرارداد دائمی می‌پردازد؛ سازوکار و خطر: M7 ماژول ۴ و ۶).
آنچه می‌سازید
| ماژول | محصول |
|---|---|
| ۱ | «جدول انتخاب مسیر معامله» برای شش نیاز ساختگی (DEX، صرافی متمرکز، یا هیچ‌کدام) با دلیل نگه‌داری و ریسک |
| ۲ | شبیه‌ساز AMM در صفحه‌گسترده روی سه استخر از m5-pools.csv + محاسبه‌ی دستی خروجی دو swap |
| ۳ | «جدول اثر قیمت بر حسب اندازه‌ی سفارش» و انتخاب slippage tolerance برای چهار swap با دلیل عددی |
| ۴ | «برگه‌ی گس» برای سه شبکه‌ی نمونه و جدول هزینه‌ی کل یک swap در سه اندازه |
| ۵ | خروجی شبیه‌ساز ساندویچ: زیان قربانی بر حسب slippage tolerance + یافتن خطاهای PE-1 (راهنمای swap) |
| ۶ | «جدول مقایسه‌ی پیشنهاد قیمت» چهار مسیر ثابت + برگه‌ی بررسی approve و امضای permit |
| ۷ | «برگه‌ی بررسی توکن» برای هشت پرونده‌ی ساختگی + یافتن خطاهای PE-3 (یادداشت بررسی توکن) |
| ۸ | ماشین‌حساب ضرر ناپایدار، برگه‌ی خروج از بازه‌ی نقدینگی متمرکز + یافتن خطاهای PE-2 (صفحه‌گسترده‌ی IL) |
| ۹ | پروژه‌ی نهایی: پرونده‌ی معامله‌ی امن روی DEX + دفاع ویدیویی |
پیش‌نیازها
پیش‌نیاز رسمی: G4 — کاربر امن کریپتو: کیف‌پول غیرسپرده‌ای، seed و حساب تمرینی، کار با explorer، و مفهوم approve و revoke، توکن و سایت جعلی (G4 ماژول ۶). این دوره همان مفاهیم را از دید معامله‌گر «کاربرد» می‌کند و آن‌ها را از نو درس نمی‌دهد. پیش‌نیاز عمومی: M1 — مقدمه‌ی بازار توصیه می‌شود، چون slippage در دفتر سفارش خانه‌ی M1 ماژول ۲ است و این دوره آن را با slippage در AMM مقایسه می‌کند؛ G8 — استفاده‌ی امن از دیفای توصیه می‌شود، چون G8 ماژول ۳ ضرر ناپایدار را شهودی می‌گوید و ماژول ۸ این دوره فرمول و محاسبه‌ی آن را. در صفحه‌گسترده باید فرمول بنویسید، از تابع ریشه‌ی دوم (SQRT) استفاده کنید و نمودار خطی بکشید. برنامه‌نویسی لازم نیست: هر جا بخشی از یک قرارداد توکن نشان داده می‌شود، کار شما خواندن متن آماده‌ی «خوانش قرارداد» و یافتن نشانه است، نه نوشتن کد. آزمون تعیین سطح (§۲.۱) همین‌ها را می‌سنجد.
زمان و ریتم
۹ ماژول؛ ساعت درس: ۱۴ ساعت (+ ۸ ساعت تمرین و پروژه)؛ ۷ هفته، هفته‌ای ۳ تا ۴ ساعت. پروژه‌ی میانی پایان هفته‌ی ۴ (پس از ماژول ۵)؛ پروژه‌ی نهایی هفته‌ی ۷. ترتیب پیشنهادی هفته‌ها: هفته‌ی ۱ ماژول ۱ و نیمه‌ی ماژول ۲؛ هفته‌ی ۲ بقیه‌ی ماژول ۲ و ماژول ۳؛ هفته‌ی ۳ ماژول ۴ و ۵؛ هفته‌ی ۴ پروژه‌ی میانی و ماژول ۶؛ هفته‌ی ۵ ماژول ۷؛ هفته‌ی ۶ ماژول ۸؛ هفته‌ی ۷ ماژول ۹. سهم قالب محتوا: ویدیو ۲۵٪، متن ۳۰٪، دیاگرام ۲۰٪، تمرین عملی ۲۵٪ (جزئیات در §۲.۴).
ابزارها و نسخه‌ها
- صفحه‌گسترده (LibreOffice Calc، Excel یا مشابه؛ نسخه‌ی آفلاین کافی است). همه‌ی محاسبه‌های نمره‌دار دوره در صفحه‌گسترده انجام می‌شوند.
- بسته‌ی تمرین دوره (§۷.۳): عکس‌های لحظه‌ای استخرهای ساختگی، جدول گس ساختگی، صف تراکنش‌های در انتظار ساختگی برای شبیه‌ساز ساندویچ، پیشنهادهای قیمت ثابت تجمیع‌کننده‌های ساختگی، پرونده‌های توکن ساختگی، قالب‌ها و مجموعه‌های خطای کاشته‌شده‌ی PE-1 تا PE-3.
- کیف‌پول تمرینی تازه طبق قواعد G4 (نمونه، نه توصیه: یک کیف‌پول مرورگری یا موبایلی رایج که شبکه‌های EVM و تست‌نت را پشتیبانی کند)، فقط برای گام اختیاری تست‌نت و دموها؛ جایگزین آفلاین: شبیه‌ساز دوره.
- یک رابط DEX روی تست‌نت (نمونه، نه توصیه؛ دسترس‌پذیری، شبکه‌ی تست و faucet در §۷.۲): اختیاری و بدون نمره.
- explorer (نمونه، نه توصیه: Etherscan و explorerهای مشابه شبکه‌های دیگر) فقط برای خواندن در دموها؛ جایگزین آفلاین: تصویر و متن آماده در پرونده‌های توکن.
- صفحه‌های عمومی تجمیع‌کننده‌ها و ابزارهای بررسی توکن (نمونه، نه توصیه) فقط در دموی ضبط‌شده و برای مشاهده؛ هیچ تمرین نمره‌داری به آن‌ها وابسته نیست.
- دستیار AI (اختیاری) با سیاست §۲.۳.
نسخه‌ها، کارمزدها، شبکه‌های پشتیبانی‌شده و دسترسی هر ابزار در §۷.۲ است.
ارزیابی و سیاست AI
- تمرین: استفاده از AI آزاد است؛ تست خودکار نتیجه را می‌سنجد.
- آزمون: بدون AI.
- پروژه: AI مجاز است، اما در ویدیوی دفاع باید هر خط را توضیح بدهید.
| بخش | وزن |
|---|---|
| آزمون‌های کوتاه ماژول‌ها (۱ تا ۸) | ۱۵٪ |
| تمرین‌های اجباری (شبیه‌سازها، پرونده‌های توکن، PE-1 تا PE-3) | ۲۰٪ |
| پروژه‌ی میانی (کارت هزینه‌ی کل یک swap) | ۲۰٪ |
| پروژه‌ی نهایی (پرونده‌ی معامله‌ی امن روی DEX + دفاع ویدیویی) | ۳۵٪ |
| آزمون پایانی | ۱۰٪ |
گواهی
- گواهی پایان دوره: نمره‌ی کل دست‌کم ۷۰٪، پروژه‌ی نهایی دست‌کم ۶۰ از ۱۰۰ و آزمون پایانی دست‌کم ۱۲ از ۲۰.
- گواهی با امتیاز ممتاز: نمره‌ی کل دست‌کم ۹۰٪ و یافتن همه‌ی خطاهای کاشته‌شده‌ی PE-1 تا PE-3.
- متن گواهی: «توانایی محاسبه‌ی هزینه‌ی کل و ریسک معامله روی صرافی غیرمتمرکز: سازوکار AMM، اثر قیمت و slippage tolerance، گس، MEV و محافظت، مسیریابی و امضاها، بررسی توکن پیش از معامله، و ضرر ناپایدار در تأمین نقدینگی». گواهی مجوز مشاوره‌ی سرمایه‌گذاری یا مدیریت دارایی نیست و هیچ توانایی سودآوری را تأیید نمی‌کند.
نمونه‌ی درس
درس نمونه‌ی رایگان این دوره به‌زودی منتشر می‌شود. برای خبر شدن، وارد فهرست انتظار شوید.
این محتوا آموزشی است؛ نه توصیه‌ی سرمایه‌گذاری است و نه مشاوره‌ی حقوقی.
- ماژول ۱DEX در برابر صرافی متمرکز: AMM، دفتر سفارش روی زنجیره، تجمیعکننده؛ نگه‌داری و ریسک (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۲سازوکار AMM: حاصلضرب ثابت، قیمت از نسبت ذخایر، کارمزد استخر، نقدینگی متمرکز (۲ ساعت)
- ماژول ۳اثر قیمت و slippage: محاسبه با اندازه‌ی سفارش، slippage tolerance و حداقل دریافتی (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۴کارمزد گس، اولویت و انتخاب شبکه؛ هزینه‌ی کل یک swap (۱ ساعت)
- ماژول ۵MEV، حمله‌ی ساندویچی و front-running از دید معامله‌گر؛ RPC خصوصی و محافظت (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۶تجمیع‌کننده‌ها، مسیریابی و سفارش محدود روی DEX؛ approve و permit در عمل (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۷توکن جعلی، honeypot، توکن مالیاتدار و rug pull از دید معامله‌گر؛ بررسی قفل نقدینگی و قرارداد (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۸تأمین نقدینگی و ضرر ناپایدار: فرمول، کارمزد در برابر ضرر، خروج از بازه در نقدینگی متمرکز؛ DEXهای قرارداد دائمی در یک نگاه (۲ ساعت)
- ماژول ۹پروژه‌ی نهایی (۱٫۵ ساعت + ۳ ساعت کار آزاد)
مدرس هر دوره متخصص همان حوزه است. معرفی مدرس این دوره همراه با باز شدن ثبت‌نام در صفحه‌ی مدرسان می‌آید.
- این دوره به من می‌گوید کدام توکن یا استخر را بخرم؟ خیر. هیچ توکن، استخر، DEX یا شبکه‌ای توصیه نمی‌شود و هیچ بازده‌ای وعده داده نمی‌شود. یاد می‌گیرید هزینه و ریسک یک معامله را پیش از امضا حساب کنید و ادعای «بازده بالای استخر» را با فرمول بسنجید.
- باید پول واقعی یا حساب صرافی داشته باشم؟ خیر. همه‌ی تمرین‌های نمره‌دار روی شبیه‌ساز و داده‌ی ساختگی‌اند. تنها گام زنجیره‌ای، یک swap اختیاری روی تست‌نت با کیف‌پول تمرینی تازه است که ارزش واقعی ندارد.
- برنامه‌نویسی لازم است؟ خیر. فرمول‌ها را در صفحه‌گسترده می‌نویسید. بخش‌هایی از قرارداد توکن به‌صورت «خوانش قرارداد» (متن فارسی آماده‌ی هر تابع) می‌آید؛ کد را نمی‌نویسید.
- DEX از صرافی متمرکز امن‌تر است؟ پاسخ یک‌کلمه‌ای ندارد. روی DEX دارایی دست خودتان است و خطر ورشکستگی یا مسدود شدن حساب صرافی را ندارید، ولی خطر قرارداد، توکن جعلی، approve مخرب، MEV و اشتباه خودتان را دارید و هیچ پشتیبانی تراکنش را برنمی‌گرداند. ماژول ۱ این مقایسه را با جدول انجام می‌دهد.
- از ایران به DEX و تست‌نت دسترسی دارم؟ دسترسی به رابط‌های وب، RPCها و faucetها ممکن است محدود یا ناپایدار باشد و دوره هیچ روش دور زدن محدودیت را آموزش نمی‌دهد. هیچ تمرین نمره‌داری به این دسترسی وابسته نیست (§۲.۲، «دسترسی و جایگزین»).
- تأمین نقدینگی «درآمد غیرفعال» است؟ دوره این برچسب را نمی‌پذیرد. تأمین‌کننده‌ی نقدینگی کارمزد می‌گیرد و در عوض ضرر ناپایدار، ریسک قرارداد و ریسک توکن را می‌پذیرد. ماژول ۸ نشان می‌دهد این دو را چطور روی عدد مقایسه کنید.
- فرق این دوره با G8 چیست؟ G8 ریسک دیفای را از دید کاربر و به‌صورت شهودی می‌گوید (وام، استخر، استیکینگ، پل). M5 خانه‌ی سازوکار و هزینه‌ی معامله روی DEX است: فرمول AMM، اثر قیمت، گس، MEV، مسیریابی و فرمول ضرر ناپایدار.
دوره‌ی بعدی
در مسیر «معامله‌گر»، دوره‌ی بعد M4 — تحلیل داده‌ی آن‌چین است: آنچه در ماژول ۷ این دوره با یک پرونده‌ی آماده (توزیع دارندگان، قفل نقدینگی) بررسی کردید، در M4 ماژول ۷ از داده‌ی خام زنجیره ساخته می‌شود. پس از M4، دوره‌های اختیاری مسیر: M7 — مشتقات و اهرم: سازوکار و ریسک (که DEXهای قرارداد دائمی را در M7 ماژول ۶ کامل می‌کند)، M8 — معامله‌ی الگوریتمی و M9 — هوش مصنوعی در تحلیل و آزمودن راهبرد. در مسیر «سرمایه‌گذار آگاه» این دوره آخرین دوره‌ی اختیاری است؛ برای کسی که به معامله‌گری می‌رود، M6 — مدیریت ریسک و روان‌شناسی معامله. اگر G8 را نگذرانده‌اید و به تأمین نقدینگی، وام‌دهی یا پل فکر می‌کنید، G8 نقشه‌ی ریسک دیفای را از دید کاربر کامل می‌کند.