G2فهرست انتظار
بیت‌کوین
بیت‌کوین را همان‌طور ببینید که شبکه می‌بیند: تراکنش، کارمزد و آدرس، بدون افسانه.
در پایان دوره
در پایان می‌توانید (۱) هر تراکنش بیت‌کوین را روی explorer باز کنید و ورودی، خروجی، باقی‌مانده و کارمزدش را درست بخوانید؛ (۲) برای یک ارسال، نرخ کارمزد مناسب را با دلیل انتخاب کنید و اگر تراکنش گیر کرد بدانید چه گزینه‌هایی دارید؛ (۳) نوع آدرس را از پیشوندش بشناسید و پیش از ارسال بپرسید «کدام دارایی، کدام شبکه»؛ (۴) میان ارسال روی زنجیره، Lightning، انتقال داخلی صرافی و بیت‌کوین بسته‌بندی‌شده با آگاهی از ریسک هرکدام انتخاب کنید.
مخاطب دوره
- مناسب: کسی که G1 را گذرانده یا مفهوم بلاک و کلید را می‌داند و می‌خواهد بیت‌کوین را دقیق بفهمد؛ کسی که بیت‌کوین دارد یا قرار است بفرستد و نمی‌خواهد با کارمزد اشتباه، آدرس ناسازگار یا شبکه‌ی اشتباه پول از دست بدهد؛ کسی که برای خانواده یا کسب‌وکار کوچک بیت‌کوین دریافت می‌کند.
- نامناسب: کسی که دنبال پیش‌بینی قیمت، معامله یا «زمان خرید» است (این‌ها در حوزه‌ی بازار است، مثلاً M1 مقدمه‌ی بازار (در دست طراحی))؛ کسی که می‌خواهد نرم‌افزار یا قرارداد بنویسد (B1)؛ کسی که هنوز نمی‌داند کیف‌پول، کلید یا آدرس چیست (اول G1)؛ کسی که امنیت کامل کیف‌پول و seed را می‌خواهد (G4؛ این دوره فقط بخش بیت‌کوینی آن را دارد).
آنچه می‌سازید
| ماژول | محصول |
|---|---|
| ۱ | خط زمانی ده‌رویدادی بیت‌کوین با منبع اولیه‌ی هر رویداد |
| ۲ | «برگه‌ی کالبدشکافی تراکنش» برای دو تراکنش واقعی + حل شبیه‌ساز کاغذی UTXO |
| ۳ | جدول halving و عرضه‌ی انباشته (کاغذی یا صفحه‌گسترده) |
| ۴ | «برگه‌ی برآورد کارمزد» برای سه نیاز + نخستین ارسال تمرینی روی signet |
| ۵ | «کارت تشخیص آدرس»: دسته‌بندی دوازده آدرس نمونه بر اساس نوع و شبکه |
| ۶ | «برگه‌ی ریسک بیت‌کوین بسته‌بندی‌شده» + جدول انتخاب روش انتقال برای چهار سناریو |
| ۷ | چک‌لیست انتخاب کیف‌پول بیت‌کوین + آزمون بازیابی کیف‌پول تمرینی در کیف‌پول دوم |
| ۸ | پروژه‌ی نهایی: پرونده‌ی تحلیل تراکنش + راهنمای ارسال امن |
پیش‌نیازها
دوره‌ی G1 (یا قبولی در آزمون تعیین سطح §۲.۱). رایانه‌ی ویندوز، مک یا لینوکس برای نصب یک کیف‌پول رایانه‌ای؛ گوشی کافی نیست ولی برای بخش‌های خواندنی جواب می‌دهد. نیازی به خرید بیت‌کوین، کیف‌پول سخت‌افزاری یا حساب صرافی نیست.
زمان و ریتم
۸ ماژول؛ ساعت درس: ۱۱٫۵ ساعت (+ ۵ ساعت تمرین و پروژه)؛ ۶ هفته، هفته‌ای ۳ تا ۴ ساعت. پروژه‌ی میانی پس از ماژول ۴. سهم قالب محتوا: ویدیو ۳۰٪، متن ۳۰٪، دیاگرام و تصویر ۳۰٪، تمرین عملی ۱۰٪ (explorer، کیف‌پول تمرینی روی signet، برگه‌ها). سهم بالای دیاگرام عمدی است: UTXO، mempool، halving و کانال Lightning با تصویر بهتر از گفتار فهمیده می‌شوند.
ابزارها و نسخه‌ها
همه «نمونه، نه توصیه»؛ نسخه‌ها و وضعیت در §۷.۲:
- explorer: mempool.space (شبکه‌ی اصلی، signet و testnet4؛ فقط خواندن)؛ جایگزین: یک explorer دیگر بیت‌کوین (مثلاً Blockstream Explorer).
- کیف‌پول رایانه‌ای با پشتیبانی signet/testnet: Sparrow Wallet یا Electrum؛ فقط از سایت رسمی.
- صفحه‌گسترده: LibreOffice Calc، Excel یا Google Sheets (برای جدول halving و کارمزد؛ اختیاری، نسخه‌ی کاغذی هم هست).
- وایت‌پیپر بیت‌کوین (PDF، ۹ صفحه).
- فقط برای دموی مدرس: Polar (شبیه‌ساز محلی شبکه‌ی Lightning روی regtest).
- بسته‌ی تمرین دوره (برگه‌ها و کارت‌ها؛ §۷.۳).
ارزیابی و سیاست AI
- تمرین: استفاده از AI آزاد است؛ تست خودکار نتیجه را می‌سنجد.
- آزمون: بدون AI.
- پروژه: AI مجاز است، اما در ویدیوی دفاع باید هر خط را توضیح بدهید.
| بخش | وزن |
|---|---|
| آزمون‌های کوتاه ماژول | ۱۵٪ |
| تمرین‌های اجباری | ۲۰٪ |
| پروژه‌ی میانی | ۲۰٪ |
| پروژه‌ی نهایی | ۳۵٪ |
| آزمون پایانی | ۱۰٪ |
چالش‌های اختیاری نمره ندارند. شرط گواهی: مجموع ≥ ۶۰٪، تحویل پروژه‌ی نهایی با ویدیوی دفاع، و رعایت سیاست پول واقعی و پوشاندن اطلاعات در همه‌ی تحویل‌ها (تحویلی که seed، کلید یا xpub واقعی در آن دیده شود پذیرفته نمی‌شود و دانشجو برای امن‌سازی راهنمایی می‌شود).
گواهی
متن: «گواهی می‌شود [نام] دوره‌ی «بیت‌کوین» (ساعت درس: ۱۱٫۵ ساعت (+ ۵ ساعت تمرین و پروژه)) را گذرانده و توانایی خواندن و تحلیل تراکنش بیت‌کوین روی explorer، انتخاب آگاهانه‌ی کارمزد و مدیریت تراکنش گیرکرده، تشخیص انواع آدرس و انتخاب روش انتقال با شناخت ریسک آن را با پروژه‌ی [پیوند] نشان داده است.» گواهی نشان‌دهنده‌ی مهارت آموزشی است، نه صلاحیت مشاوره‌ی مالی.
نمونه‌ی درس
درس نمونه‌ی رایگان این دوره به‌زودی منتشر می‌شود. برای خبر شدن، وارد فهرست انتظار شوید.
- ماژول ۱وایت‌پیپر، تاریخچه و رویدادهای مهم (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۲UTXO و ساختار تراکنش (۲ ساعت)
- ماژول ۳استخراج، سختی و halving؛ عرضه‌ی محدود (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۴کارمزد، mempool و زمان تأیید (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۵انواع آدرس: Legacy (1)، P2SH/SegWit بسته‌بندی‌شده (3)، SegWit بومی (bc1q)، Taproot (bc1p) (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۶روشهای انتقال: روی زنجیره، Lightning، انتقال داخلی صرافی، بیت‌کوین بسته‌بندی‌شده و ریسک آن (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۷کیفپولهای بیت‌کوین و نگهداری امن (مقدماتی؛ multisig فقط اشاره) (۱ ساعت)
- ماژول ۸پروژه‌ی نهایی (۱ ساعت + کار آزاد)
مدرس هر دوره متخصص همان حوزه است. معرفی مدرس این دوره همراه با باز شدن ثبت‌نام در صفحه‌ی مدرسان می‌آید.
- باید بیت‌کوین بخرم؟ خیر. همه‌ی تمرین‌ها روی signet/testnet4 (کوین بی‌ارزش) یا با برگه‌ی آفلاین است. اگر بیت‌کوین واقعی دارید، در هیچ تمرینی از آن استفاده نکنید.
- این دوره می‌گوید بیت‌کوین بخرم یا نه، یا قیمتش بالا می‌رود؟ خیر. درباره‌ی halving و عرضه‌ی محدود سازوکار را می‌گوییم، نه پیش‌بینی قیمت. این محتوا آموزشی است، نه توصیه‌ی سرمایه‌گذاری.
- استخراج یاد می‌گیرم که درآمد داشته باشم؟ خیر. سازوکار استخراج را می‌فهمید تا امنیت شبکه و کارمزد را بفهمید؛ راه‌اندازی دستگاه استخراج و حساب سود آن در دوره نیست. استخراج در ایران مقررات و مجوز دارد.
- Lightning از ایران کار می‌کند؟ بسته به کیف‌پول و سرویس فرق می‌کند و تغییرپذیر است. مفهوم و ریسک را کامل یاد می‌گیرید؛ دموی Lightning روی شبیه‌ساز محلی است و تمرین نمره‌دار به دسترسی خاصی وابسته نیست.
- دوره راه دور زدن تحریم یا احراز هویت صرافی‌ها را می‌گوید؟ خیر. این موضوعات فقط در حد آگاهی از ریسک و با ارجاع به G4 ماژول ۵ می‌آید.
- کیف‌پول سخت‌افزاری لازم دارم؟ خیر. دستگاه سخت‌افزاری فقط در دموی مدرس دیده می‌شود؛ خرید و بازرسی آن در G4 و G5 است.
- AI مجاز است؟ برای توضیح مفهوم و مرور، بله؛ ولی هیچ seed، کلید یا آدرس دارای موجودی واقعی را به AI ندهید و هر عدد یا تاریخی که AI می‌گوید را با منبع بسنجید (§۲.۳).
دوره‌ی بعدی
G3 — نقشه‌ی شبکه‌های معروف: همان چارچوب مقایسه‌ی این دوره را روی اتریوم، لایه‌های دوم، ترون، سولانا و دیگران می‌برد و ریسک پل‌ها را کامل درس می‌دهد. پس از آن G4 — کاربر امن کریپتو (کیف‌پول، seed، تتر، صرافی، کلاهبرداری) که هسته‌ی عملی امنیت است.