M4فهرست انتظار
تحلیل داده‌ی آن‌چین
زنجیره دروغ نمی‌گوید؛ ولی خواندن ما از آن می‌تواند کاملاً اشتباه باشد.
در پایان دوره
در پایان (۱) برای هر جمله‌ی آن‌چین می‌گویید کدام بخشش «واقعیت ثبت‌شده» است، کدام «استنباط» و کدام «تفسیر»؛ (۲) یک جریان را با اکسپلورر یا جدول خام چند گام دنبال می‌کنید و جدول گام‌ها، قاعده‌ی توقف و میزان اطمینان هر گام را می‌نویسید؛ (۳) یک برچسب «کیف‌پول صرافی» یا «نهنگ» را با شواهد می‌سنجید و خطای رایج برچسب را می‌شناسید؛ (۴) ورود و خروج صرافی و عرضه‌ی استیبل‌کوین را محاسبه می‌کنید و دست‌کم دو تفسیر رقیب برای هر عدد می‌نویسید؛ (۵) ارزش تحقق‌یافته، MVRV، SOPR و روزهای سکه‌ی ازبین‌رفته را با تعریف دقیق روی یک مجموعه‌ی UTXO کوچک حساب می‌کنید؛ (۶) کوئری SQL ساده‌ی یک داشبورد را می‌خوانید و عدد آن را با جدول محوری از ردیف‌های خام بازتولید می‌کنید؛ (۷) TVL، توزیع دارندگان، قفل نقدینگی و انتقال‌های آزادسازی را روی زنجیره می‌خوانید و شمارش دوباره را پیدا می‌کنید.
مخاطب دوره
- مناسب: سرمایه‌گذاری که M1 تا M3 را گذرانده و می‌خواهد ادعاهای «پول هوشمند وارد شد» و «نهنگ‌ها فروختند» را خودش بسنجد؛ معامله‌گری که پست‌ها و هشدارهای آن‌چین را در شبکه‌های اجتماعی می‌بیند و نمی‌داند چقدر به آن‌ها اعتماد کند؛ تحلیلگر بنیادی (M2) که می‌خواهد ادعای توکنومیکس، آزادسازی و TVL را روی زنجیره راستی‌آزمایی کند؛ روزنامه‌نگار یا پژوهشگری که از داشبوردهای آن‌چین عدد نقل می‌کند.
- نامناسب: کسی که دنبال «سیگنال آن‌چین»، فهرست کیف‌پول‌های نهنگ برای دنباله‌روی یا قاعده‌ی خرید و فروش با MVRV است (این دوره هیچ‌کدام را نمی‌دهد و نشان می‌دهد چرا چنین قاعده‌هایی باید آزموده شوند)؛ کسی که می‌خواهد هویت صاحب یک آدرس را پیدا کند یا اطلاعات شخصی دیگران را جمع کند (هدف دوره نیست و از نظر اخلاقی و حقوقی پرخطر است)؛ برنامه‌نویسی که می‌خواهد ایندکسر بسازد (خانه‌ی آن I2 است؛ ضمیمه‌ی SQL آن در I2 §۷.۶)؛ کسی که هنوز آدرس، تراکنش و توکن را نمی‌شناسد (اول G1).
آنچه می‌سازید
| ماژول | محصول |
|---|---|
| ۱ | «برگه‌ی واقعیت، استنباط، تفسیر» برای ۱۲ جمله‌ی آن‌چین + شرح چهارگانه‌ی پنج تراکنش زنجیره‌ی ساختگی |
| ۲ | «جدول ردیابی جریان» سه‌گامی تا شش‌گامی با قاعده‌ی توقف و اطمینان هر گام |
| ۳ | «برگه‌ی راستی‌آزمایی برچسب» برای ۱۰ برچسب (با خطای کاشته‌شده) و درجه‌ی اطمینان هر کدام |
| ۴ | جدول روزانه‌ی ورود، خروج و خالص جریان یک صرافی ساختگی با و بدون جابه‌جایی داخلی + «جدول تفسیرهای رقیب» + فهرست خطاهای مجموعه‌ی PE-3 |
| — | پروژه‌ی میانی: «پرونده‌ی ردیابی یک جریان» روی زنجیره‌ی ساختگی |
| ۵ | کتاب‌کار معیارها: ارزش تحقق‌یافته، MVRV، SOPR و روزهای سکه‌ی ازبین‌رفته روی مجموعه‌ی UTXO ساختگی + فهرست خطاهای PE-2 (بخش تعریف معیار) |
| ۶ | بازتولید سه عدد داشبورد از ردیف خام با جدول محوری + فهرست خطاهای PE-2 (بخش کوئری) |
| ۷ | «برگه‌ی داده‌ی توکن»: توزیع دارندگان، قفل نقدینگی، انتقال‌های آزادسازی و TVL بدون شمارش دوباره برای یک توکن ساختگی |
| ۸ | پروژه‌ی نهایی: پرونده‌ی تحلیل آن‌چین + بازنویسی یک «هشدار نهنگ» + دفاع ویدیویی |
مجموعه‌ی PE-1 («هشدار نهنگ»های گمراه‌کننده) در ماژول ۳ و ۴ و پروژه‌ی نهایی به کار می‌رود.
پیش‌نیازها
پیش‌نیاز رسمی: M1 — مقدمه‌ی بازار (صرافی متمرکز، دفتر سفارش، انواع سفارش و کارمزد؛ و این‌که معامله‌های داخل صرافی روی زنجیره ثبت نمی‌شوند). پیش‌نیاز عمومی: مفاهیم G1 (کلید، آدرس، تراکنش، کوین و توکن، استیبل‌کوین)؛ کار پایه با اکسپلورر (باز کردن تراکنش، خواندن وضعیت و کارمزد، شناختن قرارداد توکن) در حد G4 ماژول ۶ توصیه می‌شود و این دوره آن را از دید تحلیلگر ادامه می‌دهد. در صفحه‌گسترده باید فیلتر، مرتب‌سازی، فرمول ساده (SUMIF، COUNTIF) و جدول محوری بسازید. SQL لازم نیست: هر کوئری را خط‌به‌خط می‌خوانیم و فقط شرط‌ها یا بازه‌ی تاریخ را تغییر می‌دهید. آزمون تعیین سطح (§۲.۱) همین‌ها را می‌سنجد.
زمان و ریتم
۸ ماژول؛ ساعت درس: ۱۲ ساعت (+ ۶ ساعت تمرین و پروژه)؛ ۶ هفته، هفته‌ای ۳ ساعت. پیشنهاد هفته‌به‌هفته: هفته‌ی ۱ ماژول ۱ و ۲؛ هفته‌ی ۲ ماژول ۳؛ هفته‌ی ۳ ماژول ۴ و پروژه‌ی میانی؛ هفته‌ی ۴ ماژول ۵؛ هفته‌ی ۵ ماژول ۶ و ۷؛ هفته‌ی ۶ پروژه‌ی نهایی. سهم قالب محتوا: ویدیو ۲۵٪، متن ۳۵٪، دیاگرام ۱۵٪، تمرین عملی ۲۵٪ (جزئیات در §۲.۴). ویدیو برای دموهای زنده (اکسپلورر، جدول محوری، خواندن کوئری) و چند مفهوم کلیدی است؛ بیشتر درس متن مرجع، جدول تعریف و برگه‌ی کار است؛ تمرین عملی روی زنجیره‌ی ساختگی ثابت دوره انجام می‌شود.
ابزارها و نسخه‌ها
همه‌ی ابزارها «نمونه، نه توصیه»اند و هر کدام جایگزین آفلاین دارند؛ نسخه‌ها، شرایط استفاده و محدودیت نسخه‌ی رایگان در §۷.۲.
- صفحه‌گسترده (LibreOffice Calc، Excel یا مشابه؛ نسخه‌ی آفلاین کافی است): ابزار اصلی همه‌ی تمرین‌های نمره‌دار؛ فیلتر، SUMIF و جدول محوری.
- بسته‌ی تمرین دوره (§۷.۳): زنجیره‌ی ساختگی
m4-chain.sqliteو همان جدول‌ها به‌صورت CSV، برگه‌های کار، مجموعه‌های خطای کاشته‌شده‌ی PE-1 تا PE-3، تصویرهای آماده‌ی داشبورد و اکسپلورر. - DB Browser for SQLite (اختیاری): برای کسی که می‌خواهد کوئری‌های دوره را روی فایل SQLite خودش اجرا کند؛ جایگزین: خروجی آماده‌ی هر کوئری در بسته و جدول محوری.
- اکسپلوررهای عمومی (اختیاری، فقط خواندن): نمونه‌ها برای بیت‌کوین mempool.space یا Blockchair و برای اتریوم Etherscan؛ فقط برای قدم اختیاری و بی‌نمره‌ی «گشت در زنجیره‌ی واقعی». جایگزین: تصویرهای آماده و تاریخ‌دار در بسته.
- داشبوردهای آن‌چین (اختیاری، فقط خواندن): نمونه، Dune برای داشبوردهای کوئری‌محور و DefiLlama برای TVL؛ در دموها با تاریخ نشان داده می‌شوند. هیچ تمرین نمره‌داری به حساب کاربری در این سرویس‌ها نیاز ندارد.
- سرویس‌های برچسب و تحلیل آن‌چین (فقط در دمو و بحث): نمونه، Arkham، Nansen و Glassnode؛ دوره هیچ‌کدام را رتبه‌بندی نمی‌کند و برچسب و تعریف هر کدام را مثل هر منبع دیگر می‌سنجد.
ارزیابی و سیاست AI
- تمرین: استفاده از AI آزاد است؛ تست خودکار نتیجه را می‌سنجد.
- آزمون: بدون AI.
- پروژه: AI مجاز است، اما در ویدیوی دفاع باید هر خط را توضیح بدهید.
| بخش | وزن |
|---|---|
| آزمون‌های کوتاه ماژول‌ها (۱ تا ۷) | ۱۵٪ |
| تمرین‌های اجباری (ماژول ۱ تا ۷، شامل PE-1 تا PE-3) | ۲۰٪ |
| پروژه‌ی میانی | ۲۰٪ |
| پروژه‌ی نهایی (پرونده و دفاع ویدیویی) | ۳۵٪ |
| آزمون پایانی | ۱۰٪ |
گواهی
- گواهی پایان دوره: نمره‌ی کل دست‌کم ۷۰٪، پروژه‌ی نهایی دست‌کم ۶۰ از ۱۰۰ و آزمون پایانی دست‌کم ۱۲ از ۲۰.
- گواهی با امتیاز ممتاز: نمره‌ی کل دست‌کم ۹۰٪ و پیدا کردن همه‌ی خطاهای کاشته‌شده‌ی «هشدار نهنگ» پروژه‌ی نهایی با شاهد.
- متن گواهی: «توانایی خواندن داده‌ی بلاک‌چین با تفکیک واقعیت، استنباط و تفسیر؛ ردیابی جریان با قاعده‌ی توقف و درجه‌ی اطمینان؛ سنجش برچسب‌ها؛ محاسبه‌ی معیارهای آن‌چین با تعریف ناشر؛ و بازتولید عدد داشبورد از داده‌ی خام». گواهی مجوز مشاوره‌ی سرمایه‌گذاری، تحقیقات قضایی یا ردیابی اشخاص نیست و هیچ توانایی پیش‌بینی بازار یا سودآوری را تأیید نمی‌کند.
نمونه‌ی درس
درس نمونه‌ی رایگان این دوره به‌زودی منتشر می‌شود. برای خبر شدن، وارد فهرست انتظار شوید.
این محتوا آموزشی است؛ نه توصیه‌ی سرمایه‌گذاری است و نه مشاوره‌ی حقوقی.
- ماژول ۱داده‌ی آن‌چین چه می‌گوید و چه نمی‌گوید: تراکنش، رویداد، موجودی، آدرس در برابر شخص (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۲اکسپلورر برای تحلیلگر: دنبال کردن جریان، انتقال توکن، دارندگان بزرگ، رویدادهای قرارداد (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۳برچسب‌ها و خوشهبندی: کیف‌پول صرافی، «نهنگ»، قرارداد؛ خطای برچسب و اعتبار ابزارها (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۴جریان صرافیها و استیبلکوینها: ورود و خروج، ذخایر، عرضه‌ی استیبل‌کوین و تفسیرهای دوپهلو (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۵معیارهای آن‌چین بیت‌کوین و اتریوم: آدرس فعال، سن کوین، ارزش تحقق‌یافته، MVRV و SOPR؛ تعریف و محدودیت (۲ ساعت)
- ماژول ۶داشبورد و کوئری: خواندن داشبورد، خواندن SQL ساده، بازتولید یک عدد از داده‌ی خام (۲ ساعت)
- ماژول ۷داده‌ی دیفای و توکن روی زنجیره: TVL، توزیع دارندگان، قفل نقدینگی، آزادسازی توکن (۱ ساعت)
- ماژول ۸پروژه‌ی نهایی (۱ ساعت + ۳ ساعت کار آزاد)
مدرس هر دوره متخصص همان حوزه است. معرفی مدرس این دوره همراه با باز شدن ثبت‌نام در صفحه‌ی مدرسان می‌آید.
- این دوره می‌گوید کدام معیار آن‌چین زمان خرید یا فروش را نشان می‌دهد؟ خیر. معیارها را با تعریف دقیق، روش محاسبه و محدودیت درس می‌دهیم و نشان می‌دهیم ادعای «این معیار کف یا سقف را نشان می‌دهد» را چطور باید آزمود. هیچ آستانه‌ای به‌عنوان قاعده‌ی معامله معرفی نمی‌شود.
- باید SQL یا برنامه‌نویسی بلد باشم؟ خیر. کوئری‌ها را می‌خوانید و کمی ویرایش می‌کنید؛ همه‌ی عددهای نمره‌دار با جدول محوری صفحه‌گسترده هم به دست می‌آیند.
- چرا روی زنجیره‌ی واقعی تمرین نمی‌کنیم؟ چون (۱) داده‌ی واقعی مدام تغییر می‌کند و کلید پاسخ نمی‌تواند ثابت بماند؛ (۲) دسترسی به اکسپلوررها و داشبوردها از ایران ناپایدار است؛ (۳) نتیجه‌ی تمرین روی یک دارایی واقعی ممکن است سیگنال خوانده شود؛ (۴) کار روی آدرس واقعی اشخاص خطر حریم خصوصی دارد. زنجیره‌ی ساختگی همه‌ی پدیده‌های مهم (جابه‌جایی داخلی، خروجی باقی‌مانده، پل، برچسب اشتباه) را عمداً دارد. گشت اختیاری در زنجیره‌ی واقعی هم هست، بی‌نمره و فقط خواندنی.
- سرویس‌های پولی برچسب و داشبورد لازم است؟ خیر. هیچ تمرینی به اشتراک پولی نیاز ندارد؛ در دموها خروجی چند سرویس با تاریخ نشان داده می‌شود تا ببینید تعریف‌ها چقدر با هم فرق دارند.
- می‌توانم بفهمم یک آدرس مال کیست؟ دوره نشان می‌دهد برچسب‌ها از کجا می‌آیند و چقدر خطا دارند؛ ولی شناسایی اشخاص، جمع کردن اطلاعات شخصی یا افشای آن هدف دوره نیست و در هیچ تمرینی خواسته نمی‌شود. حریم خصوصی موجودی خودتان: ارجاع: G5 ماژول ۷.
- داده‌ی کیف‌پول خودم را به دستیار AI بدهم تا تحلیل کند؟ آدرس‌های دارای موجودی واقعی، کلید، seed و داده‌ی حساب صرافی هرگز (§۲.۳). برای فهم یک مفهوم یا خواندن یک کوئری، AI مجاز است؛ با افشا.
- فرق این دوره با تحلیل بنیادی (M2) چیست؟ M2 می‌پرسد پروژه چه ادعا می‌کند و توکنومیکس و درآمدش چیست؛ M4 نشان می‌دهد همان ادعاها روی زنجیره چطور دیده و راستی‌آزمایی می‌شوند و کجا داده‌ی زنجیره ساکت یا گمراه‌کننده است.
دوره‌ی بعدی
در مسیر «سرمایه‌گذار آگاه»، پس از این دوره M5 — معامله در صرافی غیرمتمرکز (DEX) (اختیاری) می‌آید و بررسی قفل نقدینگی و دارندگان توکن را در لحظه‌ی معامله به کار می‌برد (M5 ماژول ۷). در مسیر «معامله‌گر»، M4 هفتمین دوره است و پس از آن M7 — مشتقات و اهرم: سازوکار و ریسک یا M8 — معامله‌ی الگوریتمی (هر دو اختیاری) می‌آیند. اگر بازبینی کار هوش مصنوعی روی داده برایتان مهم است: M9 — هوش مصنوعی در تحلیل و آزمودن راهبرد. اگر امنیت کیف‌پول و حساب را نگذرانده‌اید: G4 — کاربر امن کریپتو.