E5فهرست انتظار
راه‌اندازی و نگه‌داری شبکه‌ی Besu
شبکه‌ی Besu کنسرسیوم را با یک فرمان بسازید، با یک playbook ارتقا دهید و بازیابی‌اش را پیش از روز حادثه تمرین کنید.
در پایان دوره
در پایان (۱) نقش‌ها و توپولوژی یک شبکه‌ی Besu چندسازمانی و سه محیط dev، staging و prod را طراحی و مستند می‌کنید؛ (۲) شبکه‌ی QBFT را با Ansible و Docker Compose از صفر و به‌صورت idempotent بالا می‌آورید، طوری که اجرای دوباره هیچ تغییری ندهد؛ (۳) فهرست نودهای مجاز، فهرست حساب‌های مجاز و ماتریس فایروال را از یک منبع واحد روی همه‌ی نودها توزیع می‌کنید؛ (۴) اعتبارسنج را با رأی اضافه و حذف می‌کنید و کلید اعتبارسنج را بدون از دست دادن حدنصاب می‌چرخانید؛ (۵) برای زمان بلاک، round change، تعداد peer و «فقط حدنصاب باقی مانده» داشبورد و هشدار می‌سازید؛ (۶) نسخه‌ی Besu را نوبتی ارتقا می‌دهید و فورک زمان‌بندی‌شده را هماهنگ اجرا می‌کنید؛ (۷) از کلید، پیکربندی و داده پشتیبان می‌گیرید و بازیابی پس از از دست رفتن حدنصاب را تمرین و زمان‌سنجی می‌کنید.
مخاطب دوره
- مناسب: مهندس DevOps یا SRE یک عضو کنسرسیوم که باید نودهای Besu سازمان خود را راه بیندازد و نگه دارد؛ تیم زیرساخت اپراتور شبکه‌ی کنسرسیومی؛ دانش‌آموخته‌ی E4 که می‌خواهد همان مهارت‌ها را روی شبکه‌ی مجوزدار به کار ببرد؛ دانش‌آموخته‌ی S2 که نسخه‌ی تولیدی و خودکار شبکه‌ی ماژول ۳ آن دوره را می‌خواهد.
- نامناسب: کسی که می‌خواهد قرارداد هوشمند بنویسد (B1/B2) یا معماری و حاکمیت کنسرسیوم را طراحی کند (S1، S2)؛ مدیری که تصمیم «بلاک‌چین لازم است یا نه» را می‌گیرد (E1)؛ کسی که با لینوکس و Docker کار نکرده یا E4 را نگذرانده (اول E4)؛ کسی که دنبال اجرای اعتبارسنج شبکه‌ی عمومی اتریوم است (مفهومش در E4؛ این دوره شبکه‌ی مجوزدار است).
آنچه می‌سازید
| ماژول | محصول |
|---|---|
| ۱ | «سند معماری عملیاتی»: نقش نودها، توپولوژی چهارسازمانی، جدول حدنصاب و تفاوت سه محیط |
| ۲ | مخزن Ansible که شبکه‌ی QBFT را از صفر بالا می‌آورد + اثبات idempotency (اجرای دوم با changed=0) |
| ۳ | ماتریس فایروال، فهرست‌های مجاز نود و حساب از یک منبع واحد، و اثبات رد نود و حساب غیرمجاز |
| ۴ | playbook چرخش کلید اعتبارسنج با بررسی حدنصاب پیش از هر گام (پروژه‌ی میانی) |
| ۵ | داشبورد QBFT، شش قاعده‌ی هشدار با runbook و یک صادرکننده‌ی متریک اعتبارسنج |
| ۶ | playbook ارتقای نوبتی با دروازه‌ی سلامت + اجرای یک فورک زمان‌بندی‌شده روی staging محلی |
| ۷ | طرح پشتیبان و DR، پشتیبان رمزگذاری‌شده‌ی کلیدها و گزارش تمرین بازیابی از دست رفتن حدنصاب |
| ۸ | پروژه‌ی نهایی: شبکه‌ی QBFT عملیاتی خودکار + پوشه‌ی runbook + دفاع ویدیویی |
پیش‌نیازها
E4 (یا مهارت معادل: اجرای نود با Compose، Prometheus و Grafana، runbook ارتقا و پشتیبان). لینوکس خط فرمان، ssh و کلید ssh، Docker و Compose، فایروال میزبان (nftables یا ufw در حد خواندن قاعده)، مفهوم VPN. رایانه‌ای با حدود ۱۶ گیگابایت RAM (حدود ۸ گیگابایت با شبکه‌ی کوچک‌تر و پشته‌ی مانیتورینگ سبک)، حدود ۴۰ گیگابایت فضای آزاد SSD، Docker، و لینوکس یا WSL2 یا macOS برای اجرای Ansible (گره‌ی کنترل Ansible روی خود Windows اجرا نمی‌شود). دو یا سه ماشین مجازی یا VPS اختیاری است.
زمان و ریتم
۸ ماژول؛ ساعت درس: ۱۵ ساعت (+ ۱۰ ساعت تمرین و پروژه)؛ ۸ هفته، هفته‌ای ۳ تا ۴ ساعت. ترکیب محتوا: ویدیو ۲۵٪، متن ۳۰٪، نمودار ۱۰٪، کار عملی (آزمایشگاه Compose و Ansible) ۳۵٪. پروژه‌ی میانی پس از ماژول ۴.
ابزارها و نسخه‌ها
Docker Engine و Docker Compose v2؛ تصویر رسمی Hyperledger Besu با نسخه‌ی پین‌شده‌ی دوره (هم‌راستا با نسخه‌ی پین‌شده‌ی S2؛ §۷.۲)؛ Ansible (ansible-core و مجموعه‌ی community.docker؛ ansible-vault برای رازها)؛ Prometheus، Alertmanager، Grafana، node_exporter؛ گردآورنده‌ی لاگ (نمونه، نه توصیه: Loki با Promtail یا Grafana Alloy)؛ فایروال میزبان (nftables یا ufw)؛ VPN سایت‌به‌سایت (نمونه: WireGuard)؛ curl و jq برای JSON-RPC؛ age یا gpg برای رمزگذاری پشتیبان کلید. ابزارهای جایگزین که فقط معرفی می‌شوند: Terraform برای ساخت ماشین‌ها، چارت‌های Helm برای Kubernetes، ابزار شروع سریع شبکه‌ی آزمایشی (نمونه: Quorum Developer Quickstart). نسخه‌ها در §۷.۲.
ارزیابی و سیاست AI
- تمرین: استفاده از AI آزاد است؛ تست خودکار نتیجه را می‌سنجد.
- آزمون: بدون AI.
- پروژه: AI مجاز است، اما در ویدیوی دفاع باید هر خط را توضیح بدهید.
| بخش | وزن |
|---|---|
| آزمون‌های کوتاه ماژول‌ها | ۱۵٪ |
| تمرین‌های اجباری | ۲۰٪ |
| پروژه‌ی میانی | ۲۰٪ |
| پروژه‌ی نهایی | ۳۵٪ |
| آزمون پایانی | ۱۰٪ |
شرط گواهی: مجموع ≥ ۶۰٪، تحویل هر دو پروژه، تمرین DR ضبط‌شده و ویدیوی دفاع.
گواهی
متن: «گواهی می‌شود [نام] دوره‌ی «راه‌اندازی و نگه‌داری شبکه‌ی Besu» (ساعت درس: ۱۵ ساعت (+ ۱۰ ساعت تمرین و پروژه)) را گذرانده و توانایی راه‌اندازی خودکار شبکه‌ی QBFT، مجوزدهی و سخت‌سازی شبکه، مدیریت و چرخش اعتبارسنج‌ها، پایش ویژه‌ی QBFT، ارتقای نوبتی و فورک زمان‌بندی‌شده، و پشتیبان‌گیری و بازیابی فاجعه را با پروژه‌ی [پیوند] روی شبکه‌ی آزمایشی محلی نشان داده است.» گواهی نشان‌دهنده‌ی مهارت روی محیط آزمایشی است و تأیید صلاحیت اداره‌ی یک شبکه‌ی تولیدی مشخص نیست.
نمونه‌ی درس
درس نمونه‌ی رایگان این دوره به‌زودی منتشر می‌شود. برای خبر شدن، وارد فهرست انتظار شوید.
- ماژول ۱معماری عملیاتی شبکه‌ی Besu: نقش‌ها، توپولوژی، محیطهای dev/staging/prod (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۲راه‌اندازی خودکار QBFT: genesis، کلیدها، bootnode، Docker Compose و ابزار خودکارسازی (Ansible یا مشابه) (۳ ساعت)
- ماژول ۳مجوزدهی و شبکه در عمل: فایروال، VPN، فهرست نودهای مجاز (۲ ساعت)
- ماژول ۴مدیریت اعتبارسنج‌ها: رأی افزودن و حذف، چرخش کلید، حدنصاب در عمل (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۵مانیتورینگ، لاگ و هشدار برای QBFT: round change، زمان بلاک، تعداد peer (۲ ساعت)
- ماژول ۶ارتقا و تغییر پیکربندی: rolling upgrade، فورک زمان‌بندی‌شده، مهاجرت (۱٫۵ ساعت)
- ماژول ۷پشتیبان‌گیری، بازیابی فاجعه و تمرین DR؛ از دست رفتن حدنصاب (۲ ساعت)
- ماژول ۸پروژه‌ی نهایی (۱٫۵ ساعت + ۵ ساعت کار آزاد)
مدرس هر دوره متخصص همان حوزه است. معرفی مدرس این دوره همراه با باز شدن ثبت‌نام در صفحه‌ی مدرسان می‌آید.
- رمزارز یا پول واقعی لازم است؟ خیر. شبکه‌ی مجوزدار دوره کارمزد صفر دارد و همه‌ی حساب‌ها و کلیدها برای هر دانشجو تازه ساخته می‌شوند و فقط روی شبکه‌ی محلی معتبرند.
- S2 را نگذرانده‌ام؛ عقب می‌مانم؟ نه. هرجا مفهومی از S2 لازم باشد (اجماع QBFT و ۳f+1، مجوزدهی) یک «یادآوری» کوتاه داریم. S2 طراحی را درس می‌دهد و E5 خودکارسازی و نگه‌داری تولیدی را؛ دو دوره هم‌پوشانی کپی‌شده ندارند.
- چرا Ansible و نه Kubernetes؟ بیشتر کنسرسیوم‌ها هر عضو را با چند ماشین مجازی در مرکز داده‌ی خودش اجرا می‌کنند و Ansible با ssh و بدون عامل نصب‌شده این حالت را ساده پوشش می‌دهد. مفاهیم (idempotency، ارتقای نوبتی، دروازه‌ی سلامت) به Kubernetes منتقل‌شدنی است و در کادرها اشاره می‌شود.
- چند ماشین لازم است؟ هیچ ماشین اضافه‌ای. «میزبان‌های» آزمایشگاه پروژه‌های Compose جدا روی همان رایانه با شبکه‌های Docker جدا هستند؛ اجرای روی چند ماشین مجازی یا VPS چالش اختیاری است و نمره را تغییر نمی‌دهد.
- اگر Docker Hub یا GitHub از ایران باز نشود؟ مخزن شروع بسته‌ی آفلاین تصویرها و مجموعه‌های Ansible را با چکیده‌ی SHA-256 دارد (§۲.۲).
- AI مجاز است؟ برای توضیح و پیش‌نویس playbook و قاعده‌ی هشدار بله، به شرط راستی‌آزمایی هر پرچم با
besu --helpهمان نسخه؛ هیچ کلید، genesis واقعی یا نشانی سرور واقعی به AI داده نمی‌شود (§۲.۳). - پس از این دوره می‌توانم شبکه‌ی تولیدی واقعی را اداره کنم؟ مهارت‌های عملیاتی را روی محیط آزمایشی نشان می‌دهید؛ برای تولید واقعی، امنیت کلید در سطح سازمانی (HSM، مراسم کلید، تفکیک وظایف) در E6 تکمیل می‌شود و قواعد حاکمیت کنسرسیوم (S2 ماژول ۷) باید در سازمان شما تصویب شده باشد.